ล้างแผงโซลาร์เซลล์อย่างไรให้ถูกวิธี และควรล้างบ่อยแค่ไหน
ล้างแผงโซลาร์เซลล์ด้วยน้ำสะอาดกับแปรงขนนุ่มหรือไม้ปาดยาง เลือกช่วงเช้าหรือเย็นตอนที่หน้าแผงยังไม่ร้อน ก็เพียงพอสำหรับบ้านทั่วไปแล้ว ความถี่ที่เหมาะกับสภาพอากาศเมืองไทยอยู่ที่ประมาณ 2-4 ครั้งต่อปี บ้านที่อยู่ติดถนนใหญ่ ใกล้โรงงาน หรือพื้นที่ฝุ่นหนา อาจต้องล้างถี่กว่านั้น หัวใจสำคัญคือห้ามใช้น้ำแรงดันสูง น้ำยาเคมี หรือของมีคมขูดหน้ากระจก เพราะจะทำร้ายแผงมากกว่าฝุ่นที่เกาะอยู่
บทความนี้ CR Solar จะอธิบายว่าทำไมคราบสกปรกถึงกินกำลังผลิตไฟ ควรล้างบ่อยแค่ไหนตามพื้นที่จริง ล้างเองอย่างไรให้ปลอดภัย และเมื่อไรควรเรียกช่างขึ้นไปทำแทน
สารบัญบทความ
- ทำไมต้องล้างแผงโซลาร์เซลล์
- ควรล้างแผงโซลาร์เซลล์บ่อยแค่ไหน
- วิธีล้างแผงโซลาร์เซลล์ที่ถูกต้อง
- ล้างเองหรือเรียกช่างมืออาชีพ
- ความเชื่อผิด ๆ ที่ว่าฝนล้างแผงเองพอ
- คำถามที่พบบ่อย
- สรุป
Key Takeaways
- คราบฝุ่น มูลนก และตะกอนที่บดบังหน้าแผง ทำให้กำลังผลิตไฟลดลงได้ตั้งแต่ไม่กี่เปอร์เซ็นต์ไปจนถึง 15-25% หากปล่อยสะสมนานโดยไม่มีฝนช่วยชะล้าง
- บ้านทั่วไปในไทยล้างแผงประมาณ 2-4 ครั้งต่อปีก็เพียงพอ ส่วนพื้นที่ฝุ่นหนา ใกล้ถนนลูกรัง หรือติดโรงงาน ควรตรวจและล้างถี่กว่านั้น
- ใช้น้ำสะอาดกับแปรงขนนุ่มหรือไม้ปาดยางเท่านั้น ล้างช่วงเช้าตรู่หรือเย็นตอนแผงไม่ร้อน เพื่อไม่ให้กระจกช็อกจากอุณหภูมิที่เปลี่ยนกะทันหัน
- ห้ามใช้เครื่องฉีดน้ำแรงดันสูง น้ำยาล้างจาน หรือสารเคมีที่มีฤทธิ์กัด เพราะซีลขอบแผงและชั้นเคลือบกันสะท้อนเสียหายได้
- ความเชื่อที่ว่าฝนล้างแผงเองได้หมดนั้นไม่จริงเสมอไป ฝนช่วยชะฝุ่นหลวมได้บ้าง แต่คราบมูลนกและตะกอนแห้งที่เกาะแน่นยังคงติดอยู่
ทำไมต้องล้างแผงโซลาร์เซลล์
แผงโซลาร์เซลล์ทำงานด้วยการรับแสงอาทิตย์ผ่านหน้ากระจก เมื่อมีสิ่งใดมาบดบังแสง กำลังผลิตไฟย่อมลดลงตามสัดส่วนพื้นที่ที่ถูกบัง ปัญหานี้ในวงการเรียกว่า soiling loss หรือการสูญเสียจากคราบสกปรก
ฝุ่นและตะกอนบางที่มองแทบไม่เห็น
ฝุ่นละอองที่ลอยในอากาศจะค่อย ๆ เกาะสะสมบนหน้าแผงเป็นชั้นบาง แม้ตาเปล่าจะดูเหมือนสะอาด แต่ชั้นฝุ่นนี้ลดปริมาณแสงที่ทะลุถึงเซลล์ งานวิจัยด้านพลังงานแสงอาทิตย์หลายชิ้นชี้ว่าในพื้นที่ทั่วไป การสูญเสียจากคราบอยู่ราวเดือนละ 0.5-1% และสะสมมากขึ้นในฤดูแล้งที่ฝนไม่ตกติดต่อกันหลายสัปดาห์
มูลนกและคราบเกาะแน่นที่อันตรายกว่า
มูลนกต่างจากฝุ่นตรงที่บดบังแสงเต็มพื้นที่จุดนั้นแบบทึบ เซลล์ที่ถูกบังจะผลิตไฟไม่ได้ และยังกลายเป็นจุดต้านทานที่ทำให้เกิดความร้อนสะสมเฉพาะจุด หรือที่เรียกว่า hotspot เมื่อเกิดซ้ำ ๆ บริเวณเดิม ความร้อนนี้เร่งให้เซลล์เสื่อมเร็วขึ้น การล้างคราบออกจึงไม่ใช่แค่เรื่องกำลังผลิต แต่เป็นการดูแลสุขภาพของแผงโดยตรง
การรักษาหน้าแผงให้สะอาดสม่ำเสมอช่วยให้ระบบผลิตไฟได้เต็มกำลังและยืดอายุการใช้งานของแผงตามที่ผู้ผลิตออกแบบไว้ ซึ่งโดยทั่วไปรับประกันประสิทธิภาพนานถึง 25 ปี
ควรล้างแผงโซลาร์เซลล์บ่อยแค่ไหน
ไม่มีตัวเลขตายตัวที่ใช้ได้กับทุกบ้าน เพราะความถี่ขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อมรอบตัวแผงเป็นหลัก แต่มีกรอบที่ใช้อ้างอิงได้
เกณฑ์ทั่วไปสำหรับบ้านในเมืองไทย
สภาพอากาศไทยมีทั้งฝุ่นในหน้าแล้งและฝนในหน้าฝน สองปัจจัยนี้ทำงานสวนทางกัน ฝุ่นเพิ่มคราบ ส่วนฝนช่วยชะบางส่วนออก สำหรับบ้านทั่วไปที่ไม่ได้อยู่ในพื้นที่พิเศษ การล้าง 2-4 ครั้งต่อปีถือว่าเหมาะสม แนวทางที่ปฏิบัติได้จริงคือ ล้างใหญ่หนึ่งครั้งก่อนเข้าหน้าฝน และอีกครั้งช่วงปลายหน้าแล้งที่ฝุ่นสะสมหนาสุด
พื้นที่ที่ต้องล้างถี่กว่าปกติ
บางทำเลมีปัจจัยเร่งให้คราบเกาะเร็ว ควรเพิ่มความถี่และหมั่นตรวจดู
- บ้านติดถนนใหญ่หรือถนนลูกรัง ที่มีฝุ่นจากการจราจรตลอดวัน
- บ้านใกล้โรงงาน ไซต์ก่อสร้าง หรือโรงโม่ ที่มีเขม่าและผงละเอียดในอากาศ
- บ้านที่มีต้นไม้ใหญ่คลุม ซึ่งมีทั้งใบไม้ ยาง และมูลนกเกาะบ่อย
- พื้นที่เกษตรที่มีการเผาหรือฟุ้งของดินตามฤดูกาล
สังเกตจากค่าการผลิตไฟแทนการเดา
วิธีที่แม่นยำกว่าการนับรอบตามปฏิทินคือ ดูข้อมูลจากแอปพลิเคชันมอนิเตอร์ริงของอินเวอร์เตอร์ หากกำลังผลิตในวันแดดจัดลดลงผิดปกติเมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของเดือนก่อน ทั้งที่ไม่มีเงาบังแผงโซลาร์เซลล์และอากาศเปิด นั่นเป็นสัญญาณว่าถึงเวลาล้างแล้ว
วิธีล้างแผงโซลาร์เซลล์ที่ถูกต้อง
การล้างที่ดีคือการล้างที่อ่อนโยนต่อหน้าแผง เป้าหมายคือเอาคราบออกโดยไม่สร้างรอยขีดข่วนหรือทำให้ซีลขอบเสียหาย
เตรียมอุปกรณ์และเลือกเวลาให้เหมาะ
ใช้น้ำสะอาดเป็นหลัก น้ำประปาทั่วไปใช้ได้ หากพื้นที่มีน้ำกระด้างมากอาจทิ้งคราบหินปูนหลังแห้ง จึงควรปาดน้ำให้แห้งหลังล้าง อุปกรณ์ที่แนะนำคือแปรงขนนุ่มด้ามยาวหรือไม้ปาดยางสำหรับกระจกโดยเฉพาะ
เวลาที่เหมาะสมคือช่วงเช้าตรู่หรือตอนเย็นที่แดดอ่อนและหน้าแผงยังไม่ร้อน หากราดน้ำเย็นลงบนกระจกที่ร้อนจัดกลางแดด อุณหภูมิที่เปลี่ยนกะทันหันอาจทำให้กระจกเทมเปอร์แตกร้าวได้
ขั้นตอนการล้างทีละขั้น
- ปิดระบบหรือปลดการทำงานของอินเวอร์เตอร์ตามคู่มือก่อนเริ่ม เพื่อความปลอดภัยทางไฟฟ้า
- ราดน้ำสะอาดให้ทั่วเพื่อชะฝุ่นหลวมและทำให้คราบอ่อนตัว
- ใช้แปรงขนนุ่มลูบเบา ๆ ตามแนวเดียวกัน ไม่กดแรงและไม่ขัดวน
- ราดน้ำล้างซ้ำให้คราบและตะกอนหลุดออกจนหมด
- ใช้ไม้ปาดยางรีดน้ำออกเพื่อลดคราบน้ำแห้ง แล้วปล่อยให้แห้งเอง
สิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาด
- ห้ามใช้เครื่องฉีดน้ำแรงดันสูง เพราะแรงดันดันน้ำเข้าตามซีลขอบและกล่องต่อสายจนเกิดการรั่วซึม
- ห้ามใช้น้ำยาล้างจาน น้ำยาเช็ดกระจก หรือสารเคมีมีฤทธิ์กัด เพราะทำลายชั้นเคลือบกันสะท้อนบนกระจก
- ห้ามใช้แปรงลวด ฟองน้ำหยาบ หรือของมีคมขูดคราบ เพราะทิ้งรอยที่บังแสงถาวร
- ห้ามเหยียบลงบนหน้าแผงเพื่อเอื้อมล้างจุดไกล เพราะน้ำหนักตัวทำให้เซลล์ด้านในแตกร้าวแบบมองไม่เห็น
ล้างเองหรือเรียกช่างมืออาชีพ
หลายบ้านล้างแผงเองได้ในกรณีที่แผงติดตั้งบนหลังคาชั้นเดียวที่ลาดไม่ชัน เข้าถึงได้จากบันไดอย่างมั่นคง และเจ้าของบ้านมีอุปกรณ์ด้ามยาวที่เอื้อมถึงโดยไม่ต้องปีนขึ้นไปยืนบนหลังคา การล้างจากขอบชายคาด้วยแปรงด้ามยาวเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยที่สุดสำหรับการดูแลด้วยตัวเอง
แต่ความเสี่ยงที่แท้จริงของงานนี้ไม่ใช่ตัวแผง หากเป็นการทำงานบนที่สูง หลังคาที่เปียกน้ำลื่นมาก การพลัดตกจึงเป็นอันตรายอันดับหนึ่ง หากบ้านของคุณเป็นหลังคาสองชั้นขึ้นไป ลาดชัน กระเบื้องเปราะ หรือแผงอยู่ในตำแหน่งที่ต้องเดินข้ามไปถึง ควรเรียกช่างผู้ติดตั้งที่มีอุปกรณ์นิรภัยและประกันภัยมาดูแลแทน
ที่ CR Solar เรามีทีมช่างที่ขึ้นล้างและตรวจเช็กระบบพร้อมกันในครั้งเดียว ทั้งตรวจจุดต่อสาย เช็กค่าการผลิต และมองหารอยร้าวหรือมูลนกที่เริ่มก่อ hotspot ซึ่งเป็นงานที่การล้างเองมักมองข้าม หากต้องการดูแลระบบให้ทั่วถึง สามารถอ่านแนวทางรวมได้ที่บทการดูแลรักษาโซลาร์เซลล์ หรือปรึกษาบริการรับติดตั้งโซล่าเซลล์เพื่อวางแผนดูแลระยะยาว
ความเชื่อผิด ๆ ที่ว่าฝนล้างแผงเองพอ
ความเข้าใจที่พบบ่อยคือ ในเมื่อฝนตกบ่อย ก็ไม่จำเป็นต้องล้างแผงเลย ความคิดนี้จริงเพียงบางส่วน น้ำฝนช่วยชะฝุ่นหลวมที่เกาะไม่แน่นออกได้จริง โดยเฉพาะบนแผงที่ติดตั้งเอียงพอให้น้ำไหลลง
ปัญหาคือฝนไม่ได้ล้างทุกอย่าง คราบมูลนก ยางไม้ และตะกอนดินที่แห้งเกาะแน่นยังคงติดอยู่หลังฝนหยุด ยิ่งไปกว่านั้น หยดน้ำฝนที่แห้งไปเองมักทิ้งคราบตะกอนเป็นจุด ๆ ตามขอบล่างของแผง ซึ่งสะสมเป็นแถบทึบเมื่อเวลาผ่านไป การพึ่งฝนอย่างเดียวจึงทำให้แผงค่อย ๆ เสียกำลังผลิตโดยเจ้าของบ้านไม่ทันสังเกต
คำถามที่พบบ่อย
ล้างแผงโซลาร์เซลล์ด้วยน้ำประปาได้ไหม
ได้ น้ำประปาสะอาดใช้ล้างได้ตามปกติ ข้อควรระวังคือพื้นที่ที่น้ำกระด้างมีแร่ธาตุสูง เมื่อน้ำแห้งเองอาจทิ้งคราบขาวของหินปูน จึงควรใช้ไม้ปาดยางรีดน้ำออกหลังล้างเพื่อลดคราบ หากต้องการผลดีที่สุดจะใช้น้ำที่ผ่านการกรองก็ได้ แต่ไม่จำเป็นสำหรับบ้านทั่วไป
ล้างแผงตอนกลางวันแดดจัดได้หรือไม่
ไม่แนะนำ เพราะหน้ากระจกที่ร้อนจัดเมื่อโดนน้ำเย็นกะทันหันเสี่ยงต่อการแตกร้าวจากความเครียดของอุณหภูมิ อีกทั้งน้ำระเหยเร็วจนทิ้งคราบเป็นจุด ควรเลือกช่วงเช้าตรู่หรือเย็นที่แผงเย็นตัวลงแล้ว
ล้างแผงบ่อยเกินไปมีผลเสียไหม
การล้างด้วยน้ำสะอาดและแปรงนุ่มไม่ทำอันตรายต่อแผงแม้ทำบ่อย แต่การล้างถี่เกินความจำเป็นก็สิ้นเปลืองแรงและเพิ่มความเสี่ยงจากการขึ้นที่สูงโดยไม่ได้ประโยชน์เพิ่ม จึงควรอิงตามสภาพคราบจริงและค่าการผลิตไฟมากกว่าล้างตามความเคยชิน
ล้างแผงช่วยเพิ่มกำลังผลิตไฟได้เท่าไร
ขึ้นอยู่กับว่าคราบสะสมมากแค่ไหนก่อนล้าง ในกรณีที่แผงสกปรกมากจากพื้นที่ฝุ่นหนาหรือมีมูลนกเกาะ การล้างสามารถกู้กำลังผลิตกลับคืนได้หลายเปอร์เซ็นต์ถึงหลักสิบเปอร์เซ็นต์ แต่ถ้าแผงสะอาดอยู่แล้ว ผลที่ได้ก็จะน้อยลงตามสภาพจริง
สรุป
การล้างแผงโซลาร์เซลล์ให้ถูกวิธีไม่ใช่เรื่องซับซ้อน ใช้น้ำสะอาดกับแปรงขนนุ่มหรือไม้ปาดยาง เลือกช่วงเช้าหรือเย็น หลีกเลี่ยงน้ำแรงดันสูงและสารเคมี และล้างประมาณ 2-4 ครั้งต่อปีตามสภาพพื้นที่ เพียงเท่านี้ระบบก็รักษากำลังผลิตไฟไว้ได้เต็มที่ตลอดอายุการใช้งาน สิ่งที่ต้องระวังที่สุดคือความปลอดภัยบนที่สูง ไม่ใช่ตัวแผงเอง
หากไม่มั่นใจว่าจะขึ้นล้างเองได้ปลอดภัยหรือไม่ หรืออยากให้ระบบได้รับการตรวจเช็กทุกจุดพร้อมกัน วิศวกรและทีมช่างของ CR Solar พร้อมประเมินหน้างานและวางแผนดูแลรักษาให้เหมาะกับบ้านของคุณ ติดต่อเราเพื่อขอคำปรึกษาได้ตั้งแต่วันนี้
แหล่งอ้างอิง
กรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน. (2564). คู่มือการพัฒนาและการลงทุนผลิตพลังงานจากแสงอาทิตย์. สืบค้นจาก https://www.dede.go.th
การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค. (2566). โครงการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์บนหลังคา (PEA Solar Rooftop). สืบค้นจาก https://www.pea.co.th
International Energy Agency Photovoltaic Power Systems Programme. (2022). Soiling losses: Impact on the performance of photovoltaic power plants (IEA-PVPS Task 13). สืบค้นจาก https://iea-pvps.org
Maghami, M. R., Hizam, H., Gomes, C., Radzi, M. A., Rezadad, M. I., & Hajighorbani, S. (2016). Power loss due to soiling on solar panel: A review. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 59, 1307-1316.