ติดโซลาร์ควรมีแบตเตอรี่ไหม คุ้มไหม ตัดสินใจจากอะไรบ้าง

ติดโซลาร์ควรมีแบตเตอรี่หรือไม่ ขึ้นอยู่กับพฤติกรรมการใช้ไฟและความเสถียรของไฟบ้านคุณเป็นหลัก แบตเตอรี่คุ้มค่ากับบ้านหรือโรงงานที่ใช้ไฟหนักตอนกลางคืน อยู่ในพื้นที่ไฟตกไฟดับบ่อย หรือต้องการสำรองไฟให้อุปกรณ์สำคัญ ส่วนบ้านที่ใช้ไฟกลางวันเป็นหลักและไฟฟ้าเสถียรอยู่แล้ว การลงทุนแบตเตอรี่มักยังไม่คุ้มในตอนนี้ เพราะจุดคืนทุนของแบตเตอรี่ยาวกว่าตัวแผงพอสมควร ทีมวิศวกรของ CR Solar แนะนำให้ดูบิลค่าไฟและช่วงเวลาที่ใช้ไฟจริงก่อน แล้วค่อยตัดสินใจว่าจะติดแบตเตอรี่พร้อมกันหรือเว้นไว้ก่อน

สารบัญบทความ

1. แบตเตอรี่จำเป็นกับระบบโซลาร์ทุกแบบไหม
2. เมื่อไหร่ที่แบตเตอรี่คุ้มค่า
3. เมื่อไหร่ที่ยังไม่ควรรีบติดแบตเตอรี่
4. คิดความคุ้มค่าของแบตเตอรี่อย่างไร
5. ทางเลือกกลางที่หลายบ้านเลือก
6. สรุป

Key Takeaways

• แบตเตอรี่ไม่ใช่ของบังคับ ระบบ On-Grid ทั่วไปผลิตไฟใช้กลางวันได้โดยไม่ต้องมีแบตเตอรี่
• คุ้มที่สุดกับบ้านที่ใช้ไฟกลางคืนมาก ไฟดับบ่อย หรือต้องการสำรองไฟ
• จุดคืนทุนของแบตเตอรี่ยาวกว่าตัวแผง เพราะราคาต่อหน่วยไฟที่เก็บได้ยังสูง
• ไทยรับซื้อไฟส่วนเกินราคาต่ำ การเก็บไฟไว้ใช้เองจึงคุ้มกว่าปล่อยขายกลับ
• เลือกอินเวอร์เตอร์แบบไฮบริดไว้ก่อนได้ เพื่อเปิดทางติดแบตเตอรี่เพิ่มในอนาคตโดยไม่ต้องรื้อระบบ

แบตเตอรี่จำเป็นกับระบบโซลาร์ทุกแบบไหม

คำตอบสั้น ๆ คือไม่จำเป็นทุกแบบ ความจำเป็นขึ้นกับประเภทของระบบที่ติด ซึ่งเราแยกอธิบายไว้ในเรื่องระบบ On-Grid Off-Grid และ Hybrid ต่างกันอย่างไร

ระบบ On-Grid ที่ต่อกับสายส่งการไฟฟ้าผลิตไฟใช้ตอนกลางวันได้เลยโดยไม่ต้องมีแบตเตอรี่ ไฟที่เหลือไหลกลับเข้าระบบ ระบบแบบนี้เหมาะกับบ้านหรือโรงงานที่ใช้ไฟหนักช่วงกลางวันอยู่แล้ว ต่างจากระบบ Off-Grid ที่ตัดขาดจากการไฟฟ้า ซึ่งต้องมีแบตเตอรี่เก็บไฟไว้ใช้กลางคืนเป็นเงื่อนไขบังคับ ส่วนระบบ Hybrid เลือกใส่แบตเตอรี่เพื่อสำรองไฟและใช้ไฟที่ผลิตเองให้คุ้มขึ้น

จุดที่ทำให้หลายคนเข้าใจผิดคือคิดว่าติดโซลาร์แล้วต้องมีแบตเตอรี่เสมอ ทั้งที่บ้านจำนวนมากได้ประโยชน์เต็มจากระบบ On-Grid โดยไม่ต้องจ่ายค่าแบตเตอรี่เพิ่มเลย ก่อนตัดสินใจจึงควรให้บริษัทรับติดตั้งโซล่าเซลล์ช่วยดูรูปแบบการใช้ไฟก่อนว่าคุ้มกับการใส่แบตเตอรี่หรือไม่

เมื่อไหร่ที่แบตเตอรี่คุ้มค่า

มีสถานการณ์ชัดเจนที่การลงทุนแบตเตอรี่ให้ผลตอบแทนคุ้มกับเงินที่จ่าย

• ใช้ไฟหนักตอนกลางคืน บ้านที่คนอยู่ตอนเย็นถึงดึก เปิดแอร์และเครื่องใช้ไฟฟ้าหลังพระอาทิตย์ตก การเก็บไฟกลางวันไว้ใช้แทนการซื้อไฟแพงตอนกลางคืนช่วยลดบิลได้จริง
• ไฟตกไฟดับบ่อย พื้นที่ที่ไฟไม่เสถียร แบตเตอรี่พร้อมอินเวอร์เตอร์ที่รองรับจะจ่ายไฟให้อุปกรณ์สำคัญเดินต่อได้ ความมั่นคงของไฟตรงนี้ตีเป็นเงินยาก แต่มีค่ากับบางบ้านมาก
• โรงงานที่มีค่าไฟช่วงพีค กิจการที่จ่ายค่าไฟตามช่วงเวลา การใช้ไฟจากแบตเตอรี่ช่วงพีคแทนไฟจากระบบช่วยประหยัดส่วนต่างได้
• พื้นที่สายไฟเข้าไม่ถึง กรณีนี้แบตเตอรี่ไม่ใช่ทางเลือก แต่เป็นสิ่งจำเป็นของระบบ Off-Grid

เมื่อไหร่ที่ยังไม่ควรรีบติดแบตเตอรี่

ในทางกลับกัน มีสถานการณ์ที่การเว้นแบตเตอรี่ไว้ก่อนสมเหตุผลกว่า

บ้านที่ใช้ไฟกลางวันเป็นหลัก เช่น บ้านที่มีคนอยู่ทำงานกลางวันหรือร้านที่เปิดกลางวัน ไฟที่แผงผลิตถูกใช้หมดตั้งแต่ตอนผลิต จึงแทบไม่มีไฟเหลือให้เก็บ การเพิ่มแบตเตอรี่ในกรณีนี้ให้ผลตอบแทนน้อย พื้นที่ที่ไฟฟ้าเสถียรและไม่ค่อยดับก็เช่นกัน ประโยชน์ด้านสำรองไฟจะไม่ค่อยได้ใช้ และถ้างบประมาณจำกัด การทุ่มงบไปกับแผงและอินเวอร์เตอร์ที่คืนทุนเร็วกว่ามักได้ผลตอบแทนที่ดีกว่าในช่วงแรก

คิดความคุ้มค่าของแบตเตอรี่อย่างไร

การประเมินว่าคุ้มไม่คุ้มต้องเทียบสองฝั่ง คือเงินที่จ่ายเพิ่มกับเงินที่ประหยัดได้ต่อปี

ฝั่งต้นทุน แบตเตอรี่ลิเธียมคุณภาพดีมีราคาต่อความจุที่ยังสูง แม้แนวโน้มราคาจะลดลงต่อเนื่อง ฝั่งที่ประหยัดได้คือส่วนต่างระหว่างค่าไฟที่ไม่ต้องซื้อตอนกลางคืน กับราคาที่ขายไฟส่วนเกินกลับได้ ในไทยการไฟฟ้ารับซื้อไฟคืนที่ราคาต่ำกว่าค่าไฟที่เราจ่ายมาก การเก็บไฟไว้ใช้เองจึงให้ผลตอบแทนดีกว่าปล่อยไหลกลับไปขาย รายละเอียดเรื่องการขายไฟคืนและอัตรารับซื้อ เราอธิบายไว้แล้วในบทที่เกี่ยวข้อง

จุดที่ต้องเข้าใจตรงกันคือ จุดคืนทุนของแบตเตอรี่มักยาวกว่าตัวแผงและอินเวอร์เตอร์ ระบบโซลาร์ส่วนแผงคืนทุนได้ในเวลาที่สั้นกว่า ซึ่งเราแจกแจงวิธีคำนวณไว้ในเรื่องจุดคืนทุนโซลาร์เซลล์กี่ปี ส่วนแบตเตอรี่ต้องคิดแยกและมักใช้เวลานานกว่าจะคืนทุน คนที่ติดแบตเตอรี่หลายคนจึงมองเรื่องความมั่นคงของไฟและการพึ่งพาตัวเองควบคู่ไปกับตัวเลขคืนทุน ไม่ได้ตัดสินจากเงินอย่างเดียว

ทางเลือกกลางที่หลายบ้านเลือก

ไม่จำเป็นต้องตัดสินใจแบบมีหรือไม่มีตั้งแต่วันแรก ทางสายกลางที่ช่างของเราแนะนำบ่อยคือเริ่มจากระบบที่พร้อมต่อแบตเตอรี่ไว้ก่อน

การเลือกอินเวอร์เตอร์แบบไฮบริดตั้งแต่ต้น เปิดทางให้ติดแบตเตอรี่เพิ่มในอนาคตได้โดยไม่ต้องเปลี่ยนอินเวอร์เตอร์ใหม่ บ้านที่ยังไม่แน่ใจจึงติดแผงกับอินเวอร์เตอร์ไฮบริดไปก่อน ใช้ไฟกลางวันให้คุ้ม แล้วค่อยเพิ่มแบตเตอรี่เมื่อราคาลงหรือเมื่อพฤติกรรมการใช้ไฟเปลี่ยน วิธีนี้ลดเงินก้อนแรกและไม่ปิดทางเลือกในอนาคต ก่อนเลือกชนิดแบตเตอรี่ยังศึกษาเพิ่มได้จากเรื่องแบตเตอรี่โซลาร์เซลล์คืออะไร มีกี่แบบ เพื่อเข้าใจภาพรวมทั้งหมด

สรุป

ติดโซลาร์ควรมีแบตเตอรี่ไหมไม่มีคำตอบเดียวที่ใช้ได้กับทุกบ้าน แบตเตอรี่คุ้มกับบ้านที่ใช้ไฟกลางคืนมาก ไฟดับบ่อย หรือต้องการสำรองไฟ ส่วนบ้านที่ใช้ไฟกลางวันเป็นหลักและไฟเสถียรมักยังไม่คุ้มเพราะจุดคืนทุนของแบตเตอรี่ยาวกว่าตัวแผง ในบริบทไทยที่รับซื้อไฟคืนราคาต่ำ การเก็บไฟไว้ใช้เองให้ผลตอบแทนดีกว่าการขายกลับ และการเลือกอินเวอร์เตอร์ไฮบริดไว้ก่อนเป็นทางสายกลางที่เปิดทางติดแบตเตอรี่ในอนาคต หากอยากรู้ว่าบ้านหรือโรงงานของคุณควรติดแบตเตอรี่เลยหรือเว้นไว้ก่อน ทีมวิศวกรของ CR Solar ประเมินจากบิลค่าไฟและการใช้ไฟจริงให้ได้ก่อนตัดสินใจ

แหล่งอ้างอิง

International Energy Agency. (2024). Batteries and secure energy transitions. IEA. https://www.iea.org/reports/batteries-and-secure-energy-transitions

National Renewable Energy Laboratory. (2024). Energy storage. NREL. https://www.nrel.gov/grid/energy-storage.html

U.S. Department of Energy. (2024). Solar integration: Solar energy and storage basics. Office of Energy Efficiency and Renewable Energy. https://www.energy.gov/eere/solar/solar-integration-solar-energy-and-storage-basics