มอก. แผงโซลาร์เซลล์และอินเวอร์เตอร์คืออะไร ทำไมจึงสำคัญต่อระบบโซลาร์ในบ้าน
มอก. แผงโซลาร์เซลล์และอินเวอร์เตอร์ คือเครื่องหมายที่ยืนยันว่าอุปกรณ์ผ่านการตรวจสอบตามมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมของไทย ซึ่งอ้างอิงมาตรฐานสากลว่าด้วยประสิทธิภาพ ความทนทาน และความปลอดภัยทางไฟฟ้า อุปกรณ์ที่ได้มาตรฐานจึงลดความเสี่ยงจากไฟไหม้และไฟดูด รักษาสิทธิ์การรับประกัน และเป็นเงื่อนไขสำคัญในการยื่นขออนุญาตเชื่อมต่อระบบกับการไฟฟ้า ในบทความนี้ CR Solar จะอธิบายว่ามาตรฐานเหล่านี้ครอบคลุมอะไรบ้าง และเจ้าของบ้านควรตรวจสอบอย่างไรก่อนตัดสินใจติดตั้ง
สารบัญบทความ
- มอก. คืออะไร ใครเป็นผู้กำกับดูแล
- มอก. ของแผงโซลาร์เซลล์ อ้างอิงมาตรฐานอะไร
- มอก. ของอินเวอร์เตอร์ อ้างอิงมาตรฐานอะไร
- ทำไม มอก. และมาตรฐานจึงสำคัญ
- วิธีตรวจสอบว่าอุปกรณ์ได้ มอก. และผ่านมาตรฐาน
- มาตรฐานกับ Tier 1 เกี่ยวข้องกันอย่างไร
- คำถามที่พบบ่อย
- สรุป
Key Takeaways
- มอก. ย่อมาจากมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม กำกับดูแลโดยสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.) ภายใต้กระทรวงอุตสาหกรรม
- แผงโซลาร์เซลล์ที่ได้มาตรฐานจะอ้างอิงมาตรฐานสากล IEC 61215 ด้านประสิทธิภาพและความทนทาน ร่วมกับ IEC 61730 ด้านความปลอดภัย
- อินเวอร์เตอร์อ้างอิงมาตรฐานความปลอดภัย IEC 62109 ซึ่งกำกับการแปลงไฟฟ้าในระบบโซลาร์โดยเฉพาะ
- มาตรฐานเชื่อมโยงโดยตรงกับความปลอดภัยจากไฟไหม้และไฟดูด คุณภาพระยะยาว สิทธิ์การรับประกัน และการขออนุญาตเชื่อมต่อการไฟฟ้า
- มอก. แบ่งเป็นแบบบังคับและแบบทั่วไป การตรวจสอบเครื่องหมายและใบรับรองก่อนติดตั้งจึงเป็นขั้นตอนที่ไม่ควรมองข้าม
มอก. คืออะไร ใครเป็นผู้กำกับดูแล
มอก. ย่อมาจากมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม เป็นข้อกำหนดที่ระบุคุณสมบัติทางเทคนิคของสินค้า เช่น วัสดุ ความปลอดภัย ประสิทธิภาพ และวิธีทดสอบ เพื่อให้ผู้บริโภคมั่นใจได้ว่าสินค้าที่ผ่านมาตรฐานมีคุณภาพตามเกณฑ์ที่กำหนด หน่วยงานที่รับผิดชอบคือสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม หรือ สมอ. (Thai Industrial Standards Institute: TISI) ซึ่งอยู่ภายใต้กระทรวงอุตสาหกรรม
ในโลกของพลังงานแสงอาทิตย์ อุปกรณ์หลักอย่างแผงโซลาร์เซลล์และอินเวอร์เตอร์ล้วนเป็นอุปกรณ์ไฟฟ้าที่ทำงานต่อเนื่องเป็นเวลาหลายปีกลางแดดกลางฝน มาตรฐานจึงเข้ามาทำหน้าที่คัดกรองว่าอุปกรณ์เหล่านี้ผ่านการทดสอบความทนทานและความปลอดภัยมาแล้วจริง ไม่ใช่เพียงคำโฆษณาบนกล่องสินค้า
มอก. บังคับ กับ มอก. ทั่วไป ต่างกันอย่างไร
มาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมแบ่งออกเป็นสองกลุ่มหลัก ซึ่งมีผลทางกฎหมายต่างกันดังนี้
- มอก. บังคับ เป็นมาตรฐานที่กฎหมายกำหนดให้สินค้าประเภทนั้นต้องได้รับใบอนุญาตก่อนผลิต นำเข้า หรือจำหน่าย หากฝ่าฝืนถือว่าผิดกฎหมาย มาตรฐานกลุ่มนี้มักใช้กับสินค้าที่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัยของผู้ใช้โดยตรง
- มอก. ทั่วไป (สมัครใจ) เป็นมาตรฐานที่ผู้ผลิตขอการรับรองด้วยความสมัครใจ เพื่อแสดงว่าสินค้ามีคุณภาพและสร้างความเชื่อมั่นให้ผู้บริโภค แม้กฎหมายจะไม่ได้บังคับ แต่ก็เป็นเครื่องยืนยันคุณภาพที่มีน้ำหนัก
ความต่างของสองกลุ่มนี้อยู่ที่ "เงื่อนไขทางกฎหมาย" กลุ่มบังคับคือสิ่งที่ต้องมี ส่วนกลุ่มสมัครใจคือสิ่งที่ผู้ผลิตเลือกทำเพื่อยกระดับความน่าเชื่อถือ สำหรับผู้บริโภค การเห็นเครื่องหมาย มอก. บนอุปกรณ์ถือเป็นสัญญาณที่ดีในทั้งสองกรณี
มอก. ของแผงโซลาร์เซลล์ อ้างอิงมาตรฐานอะไร
แผงโซลาร์เซลล์ที่มีคุณภาพจะผ่านการทดสอบตามมาตรฐานสากลของ IEC (International Electrotechnical Commission) ซึ่งเป็นองค์กรมาตรฐานทางไฟฟ้าระดับโลก และมาตรฐาน มอก. ของไทยก็อ้างอิงหลักเกณฑ์เดียวกันนี้ โดยมีสองมาตรฐานที่เป็นหัวใจสำคัญ
IEC 61215 มาตรฐานด้านประสิทธิภาพและความทนทาน
IEC 61215 เป็นมาตรฐานที่ทดสอบว่าแผงโซลาร์เซลล์ผลิตไฟฟ้าได้ตามที่ระบุ และทนทานต่อสภาพแวดล้อมจริงได้ยาวนาน การทดสอบครอบคลุมการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิซ้ำ ๆ ความชื้น แรงกดจากลมและหิมะ รวมถึงการทดสอบความเสื่อมของกำลังไฟฟ้าเมื่อเวลาผ่านไป แผงที่ผ่านมาตรฐานนี้จึงมีความมั่นใจได้ว่ากำลังไฟฟ้าจะไม่ตกลงเร็วเกินกว่าที่ผู้ผลิตรับประกัน
IEC 61730 มาตรฐานด้านความปลอดภัย
IEC 61730 เน้นที่ความปลอดภัยทางไฟฟ้าและเชิงกลของแผง เช่น การป้องกันไฟฟ้าช็อต การทนความร้อน และการป้องกันการเกิดประกายไฟ แผงโซลาร์เซลล์ทำงานภายใต้แรงดันไฟฟ้ากระแสตรงที่สูง หากฉนวนหรือวัสดุไม่ได้มาตรฐาน ความเสี่ยงต่อไฟดูดและไฟไหม้จะเพิ่มขึ้น มาตรฐานฉบับนี้จึงทำงานคู่กับ IEC 61215 เสมอ กล่าวคือฉบับหนึ่งดูแลว่าแผง "ทำงานได้ดี" อีกฉบับดูแลว่าแผง "ปลอดภัย"
ในขั้นตอนออกแบบระบบ วิศวกรของเราจะเลือกแผงที่ผ่านมาตรฐานทั้งสองฉบับ เพื่อให้ระบบที่ติดตั้งบนหลังคาบ้านหรือโรงงานมีทั้งประสิทธิภาพและความปลอดภัยควบคู่กัน
มอก. ของอินเวอร์เตอร์ อ้างอิงมาตรฐานอะไร
อินเวอร์เตอร์ทำหน้าที่แปลงไฟฟ้ากระแสตรงจากแผงให้เป็นไฟฟ้ากระแสสลับที่ใช้ในบ้านและป้อนเข้าระบบไฟฟ้าได้ อุปกรณ์ตัวนี้ทำงานกับกระแสไฟฟ้าปริมาณมากตลอดเวลาที่มีแดด ความปลอดภัยจึงเป็นเรื่องที่ละเลยไม่ได้
มาตรฐานสากลที่ใช้กำกับความปลอดภัยของอินเวอร์เตอร์ในระบบโซลาร์คือ IEC 62109 ซึ่งกำหนดข้อกำหนดด้านความปลอดภัยของอุปกรณ์แปลงกำลังไฟฟ้าที่ใช้ในระบบพลังงานแสงอาทิตย์โดยเฉพาะ เช่น การป้องกันไฟฟ้าช็อต การป้องกันความร้อนสูงเกิน และการจัดการความผิดปกติของวงจร อินเวอร์เตอร์ที่ผ่านมาตรฐานนี้จะมีระบบตัดการทำงานอัตโนมัติเมื่อเกิดเหตุผิดปกติ ช่วยลดความเสี่ยงต่อทั้งตัวอุปกรณ์และผู้อยู่อาศัย
นอกจากมาตรฐานความปลอดภัยแล้ว อินเวอร์เตอร์ที่จะเชื่อมต่อเข้ากับระบบของการไฟฟ้ายังต้องผ่านการทดสอบด้านการเชื่อมต่อกริด เพื่อให้ทำงานร่วมกับระบบไฟฟ้าส่วนกลางได้อย่างปลอดภัย ประเด็นนี้เชื่อมโยงกับขั้นตอนขออนุญาตที่จะกล่าวถึงต่อไป
ทำไม มอก. และมาตรฐานจึงสำคัญ
มาตรฐานไม่ใช่เพียงตรารับรองบนกล่อง แต่ส่งผลต่อความปลอดภัย ค่าใช้จ่าย และอายุการใช้งานในระยะยาวของทั้งระบบ เหตุผลหลักที่เจ้าของบ้านควรให้ความสำคัญมีดังนี้
- ความปลอดภัยจากไฟไหม้และไฟดูด ระบบโซลาร์ทำงานด้วยแรงดันไฟฟ้าสูงต่อเนื่องหลายปี อุปกรณ์ที่ไม่ได้มาตรฐานมีโอกาสเกิดความร้อนสะสมและลัดวงจร ซึ่งเป็นต้นเหตุของไฟไหม้บนหลังคา
- คุณภาพและอายุการใช้งาน แผงและอินเวอร์เตอร์ที่ผ่านการทดสอบความทนทานจะรักษากำลังการผลิตไฟฟ้าได้ตามที่คาดไว้ ทำให้ระยะเวลาคืนทุนเป็นไปตามแผน
- สิทธิ์การรับประกัน ผู้ผลิตส่วนใหญ่จะรับประกันสินค้าก็ต่อเมื่ออุปกรณ์เป็นของแท้และผ่านมาตรฐาน หากใช้ของที่ไม่ได้รับรอง สิทธิ์การเคลมอาจเป็นโมฆะ
- การขออนุญาตเชื่อมต่อการไฟฟ้า การขออนุญาตติดตั้งและขายไฟกับการไฟฟ้านครหลวงหรือการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค กำหนดให้อุปกรณ์ต้องผ่านมาตรฐานและอยู่ในรายการที่ได้รับการรับรอง หากใช้อุปกรณ์ที่ไม่ผ่านเกณฑ์ คำขออาจไม่ได้รับอนุมัติ
จะเห็นว่ามาตรฐานเชื่อมโยงกับทุกด้านของการลงทุนติดตั้งโซลาร์ ตั้งแต่ความปลอดภัยของครอบครัวไปจนถึงเงื่อนไขทางกฎหมาย รายละเอียดของข้อกำหนดและการขออนุญาตในภาพรวม สามารถอ่านเพิ่มเติมได้ในบทความ กฎหมาย มาตรฐาน และการขออนุญาตติดตั้งโซลาร์เซลล์
วิธีตรวจสอบว่าอุปกรณ์ได้ มอก. และผ่านมาตรฐาน
ก่อนตัดสินใจติดตั้ง เจ้าของบ้านสามารถตรวจสอบได้ด้วยตนเองตามแนวทางต่อไปนี้
- ดูเครื่องหมายและเลข มอก. บนตัวสินค้าหรือเอกสาร อุปกรณ์ที่ได้รับการรับรองจะแสดงเครื่องหมาย มอก. พร้อมหมายเลขมาตรฐาน สามารถนำหมายเลขไปตรวจสอบสถานะใบอนุญาตกับ สมอ. ได้
- ขอดูใบรับรองมาตรฐาน IEC ขอเอกสารรับรอง (test report หรือ certificate) ที่ระบุว่าแผงผ่าน IEC 61215 และ IEC 61730 และอินเวอร์เตอร์ผ่าน IEC 62109 จากผู้ขายหรือผู้ติดตั้ง
- ตรวจสอบรายการอุปกรณ์ที่การไฟฟ้ารับรอง การไฟฟ้ามีรายชื่ออินเวอร์เตอร์และอุปกรณ์ที่ผ่านการทดสอบสำหรับการเชื่อมต่อระบบ การเลือกอุปกรณ์ในรายการนี้ช่วยให้ขั้นตอนขออนุญาตราบรื่นขึ้น
- เลือกผู้ติดตั้งที่ให้ข้อมูลอุปกรณ์อย่างโปร่งใส ผู้ติดตั้งที่น่าเชื่อถือจะระบุยี่ห้อ รุ่น และมาตรฐานของอุปกรณ์ไว้ในใบเสนอราคาอย่างชัดเจน หากผู้ขายเลี่ยงที่จะให้ข้อมูลเหล่านี้ ควรพิจารณาให้รอบคอบ
ในทางปฏิบัติ ช่างและวิศวกรผู้ติดตั้งจะเป็นผู้ช่วยตรวจสอบเอกสารเหล่านี้ให้ก่อนเริ่มงาน เพราะเป็นข้อมูลที่จำเป็นต้องใช้ประกอบการยื่นขออนุญาตอยู่แล้ว
มาตรฐานกับ Tier 1 เกี่ยวข้องกันอย่างไร
หลายคนมักได้ยินคำว่า "แผง Tier 1" ควบคู่กับเรื่องมาตรฐาน แต่สองสิ่งนี้ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน มาตรฐาน มอก. และ IEC เป็นการรับรองว่า "ตัวผลิตภัณฑ์" ผ่านการทดสอบทางเทคนิค ส่วน Tier 1 เป็นการจัดอันดับ "ความมั่นคงทางการเงินและความน่าเชื่อถือของผู้ผลิต" ไม่ได้วัดคุณภาพของแผงแต่ละแผงโดยตรง
ทั้งสองเรื่องจึงเสริมกัน แผงที่ดีควรผ่านมาตรฐาน IEC เพื่อยืนยันคุณภาพผลิตภัณฑ์ และหากมาจากผู้ผลิตระดับ Tier 1 ก็ยิ่งเพิ่มความมั่นใจว่าบริษัทจะยังอยู่ดูแลการรับประกันในระยะยาว รายละเอียดเรื่องการจัดอันดับผู้ผลิตและวิธีเลือกแผงคุณภาพ สามารถอ่านต่อได้ในบทความ แผงโซลาร์เซลล์ Tier 1 คืออะไร
คำถามที่พบบ่อย
แผงโซลาร์เซลล์ที่ไม่มี มอก. ใช้งานได้หรือไม่
ในทางเทคนิคอาจใช้ผลิตไฟฟ้าได้ แต่ความเสี่ยงจะสูงขึ้นทั้งด้านความปลอดภัยและความทนทาน อีกทั้งการยื่นขออนุญาตเชื่อมต่อกับการไฟฟ้ามักกำหนดให้อุปกรณ์ต้องผ่านมาตรฐาน ดังนั้นการเลือกอุปกรณ์ที่ได้รับการรับรองจึงประหยัดและปลอดภัยกว่าในระยะยาว
มอก. กับมาตรฐาน IEC ต่างกันอย่างไร
IEC เป็นมาตรฐานสากลที่กำหนดวิธีทดสอบอุปกรณ์ไฟฟ้าทั่วโลก ส่วน มอก. เป็นมาตรฐานของประเทศไทยที่อ้างอิงหลักเกณฑ์จาก IEC มาปรับใช้ อุปกรณ์ที่ผ่าน มอก. จึงมักผ่านการทดสอบตามแนวทางของ IEC อยู่แล้ว
ตรวจสอบเลข มอก. ของอุปกรณ์ได้ที่ไหน
สามารถตรวจสอบสถานะใบอนุญาตและรายชื่อผลิตภัณฑ์ที่ได้รับการรับรองได้จากเว็บไซต์ของสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.) หรือขอเอกสารรับรองจากผู้ขายและผู้ติดตั้งโดยตรง
อินเวอร์เตอร์ทุกยี่ห้อผ่าน IEC 62109 หรือไม่
ไม่จำเป็นเสมอไป อินเวอร์เตอร์คุณภาพจากผู้ผลิตที่ได้รับการยอมรับส่วนใหญ่จะผ่านมาตรฐานนี้ แต่ควรขอดูใบรับรองประกอบทุกครั้ง โดยเฉพาะเมื่อเลือกอุปกรณ์ที่ราคาต่ำผิดปกติ
สรุป
มอก. แผงโซลาร์เซลล์และอินเวอร์เตอร์ คือหลักประกันว่าอุปกรณ์ผ่านการทดสอบตามมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมของไทย ซึ่งอ้างอิงมาตรฐานสากลอย่าง IEC 61215 และ IEC 61730 สำหรับแผง และ IEC 62109 สำหรับอินเวอร์เตอร์ มาตรฐานเหล่านี้เชื่อมโยงโดยตรงกับความปลอดภัยจากไฟไหม้และไฟดูด คุณภาพระยะยาว สิทธิ์การรับประกัน และการขออนุญาตเชื่อมต่อการไฟฟ้า การตรวจสอบเครื่องหมายและใบรับรองก่อนติดตั้งจึงเป็นขั้นตอนที่ไม่ควรมองข้าม
ที่ CR Solar เรามีวิศวกรที่ออกแบบระบบและเลือกอุปกรณ์ที่ผ่านมาตรฐาน พร้อมทีมช่างที่ดูแลการติดตั้งและจัดเตรียมเอกสารขออนุญาตให้ครบถ้วน หากคุณกำลังวางแผนติดตั้งและต้องการอุปกรณ์ที่ได้มาตรฐานตั้งแต่ต้น สามารถปรึกษาทีมงานรับติดตั้งโซล่าเซลล์ของเราเพื่อประเมินหน้างานและเลือกอุปกรณ์ที่เหมาะกับบ้านของคุณได้
แหล่งอ้างอิง
สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม. (2567). มาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (มอก.). สืบค้นจาก https://www.tisi.go.th
International Electrotechnical Commission. (2021). IEC 61215: Terrestrial photovoltaic (PV) modules – Design qualification and type approval. สืบค้นจาก https://www.iec.ch
International Electrotechnical Commission. IEC 62109: Safety of power converters for use in photovoltaic power systems. สืบค้นจาก https://www.iec.ch
กรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน. (2566). มาตรฐานอุปกรณ์ระบบผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์. สืบค้นจาก https://www.dede.go.th